Ankara DEHB Doktoru Hakkında Yanlış Bilinenler

Ankara’da DEHB doktoru ararken yalnızca doktor tavsiyesi, dikkat testi veya ilaç yaklaşımına bakmak yeterli değildir. DEHB değerlendirmesi; çocuğun gelişim öyküsünü, aile ve okul gözlemlerini, belirtilerin farklı ortamlardaki etkisini ve benzer belirtiler oluşturabilecek başka durumları birlikte ele almalıdır. Tek test veya tek görüşme her çocuk için kesin sonuç vermez.

Yanlış: En Çok Tavsiye Edilen Doktor Otomatik Olarak En Uygun Seçimdir

Ailelerin “Ankara’da DEHB için hangi doktora gidelim?” diye araştırması anlaşılır bir durumdur. Ancak yalnızca internet yorumları, sosyal medya görünürlüğü veya tavsiye sayısı çocuğun ihtiyaç duyduğu değerlendirmenin niteliğini göstermez.

Daha yararlı olan, değerlendirme süreci hakkında somut sorular sormaktır.

Örneğin:

• Çocuğun gelişim öyküsü değerlendiriliyor mu?

• Aileden somut günlük yaşam örnekleri alınıyor mu?

• Gerektiğinde okul ve öğretmen bilgileri sürece katılıyor mu?

• Değerlendirme tek bir dikkat testine indirgeniyor mu?

• DEHB’ye benzeyebilecek başka durumlar göz önünde bulunduruluyor mu?

• Tanı sonrasında takip planı açıklanıyor mu?

Doktor araştırırken isimden önce sürecin nasıl yürütüldüğünü anlamak, aileye daha kullanışlı bilgi sağlar.

Yanlış: İlk Görüşmede Kesin DEHB Tanısı Konmalıdır

İlk görüşmenin mutlaka kesin tanıyla sonuçlanması gerekmez.

Bazı çocuklarda aile, çocuk ve okuldan gelen bilgiler değerlendirme için yeterince açık olabilir. Başka durumlarda ise önceki okul raporlarının incelenmesi, öğretmen bilgisi alınması veya eşlik eden başka güçlüklerin değerlendirilmesi gerekebilir.

Örneğin dikkatsizlik:

• yetersiz veya düzensiz uyku,

• kaygı,

• öğrenme güçlüğü,

• dil ile ilgili güçlükler,

• başka gelişimsel veya ruhsal sorunlar

ile birlikte görülebilir.

Bu nedenle değerlendirmedeki amaç mümkün olan en hızlı biçimde bir tanı etiketi koymak değil, çocuğun yaşadığı güçlüğün örüntüsünü anlamaktır.

Yanlış: Tek Bir Dikkat Testi DEHB Tanısını Kesinleştirir

DEHB’yi tek başına kesinleştiren bir dikkat testi bulunmaz.

Bilgisayarlı dikkat testleri, derecelendirme ölçekleri veya başka psikometrik araçlar bazı çocuklarda değerlendirmeye yardımcı bilgi sağlayabilir. Ancak test sonucu, tanının kendisi değildir.

Örneğin çocuk değerlendirme günü iyi performans gösterebilir ancak günlük yaşamında:

• ödeve başlamakta,

• görevleri bitirmekte,

• eşyalarını düzenlemekte,

• yönergeleri takip etmekte,

• sınıfta dikkatini sürdürmekte

belirgin güçlük yaşayabilir.

Tersi de mümkündür. Bir testte zorlanmak da bunun nedeninin otomatik olarak DEHB olduğu anlamına gelmez.

Bu nedenle test bulguları aile, okul ve klinik değerlendirmeden bağımsız yorumlanmamalıdır.

Yanlış: Çocuk Klinikte Sakinse DEHB Olamaz

DEHB yalnızca muayene odasında görülen hareketlilik üzerinden değerlendirilmez.

Çocuk yeni bir ortamda çekingen olabilir, birebir görüşmede daha kolay odaklanabilir veya kısa süreli yapılandırılmış bir etkinlikte günlük yaşamından farklı performans gösterebilir.

Önemli olan çocuğun farklı talepler altında nasıl işlev gösterdiğidir.

Örneğin okulda:

• uzun süreli görevleri tamamlayabiliyor mu,

• yönergeleri takip edebiliyor mu,

• sırasını bekleyebiliyor mu,

• materyallerini düzenleyebiliyor mu?

Evde ise ödev, sabah hazırlığı veya günlük sorumluluklarda nasıl bir örüntü görülüyor?

DEHB değerlendirmesi tek bir odadaki kısa gözlemden daha geniştir.

Yanlış: Öğretmen Bilgisi Olmadan da Değerlendirme Her Zaman Tamamlanır

DEHB belirtilerinin yalnızca evde nasıl göründüğü değil, farklı ortamlardaki etkisi de önemlidir.

Çocuk okulda aileden farklı taleplerle karşılaşır. Uzun süre oturması, yönergeleri takip etmesi, görev tamamlaması, materyallerini düzenlemesi ve akranlarıyla birlikte hareket etmesi beklenebilir.

Öğretmenden alınabilecek bilgi şu alanları anlamaya yardımcı olabilir:

• dikkat süresi,

• görev tamamlama,

• sınıf içi dürtüsellik,

• organizasyon,

• akademik işlevsellik,

• arkadaş ilişkileri.

Öğretmen formu veya görüşü tek başına tanı koymaz.

Ancak çocuğun başka bir önemli ortamda nasıl işlev gösterdiğini anlamak için değerli bir bilgi kaynağı olabilir.

Yanlış: DEHB Değerlendirmesinde Sadece Dikkat ve Hareketlilik İncelenir

DEHB değerlendirmesinde yalnızca “dikkati dağılıyor mu?” veya “çok hareketli mi?” soruları sorulmaz.

Başvuruya göre başka alanların da gözden geçirilmesi gerekebilir.

Bunlar arasında:

• öğrenme güçlükleri,

• dil gelişimiyle ilgili sorunlar,

• kaygı,

• depresif belirtiler,

• davranış sorunları,

• tikler,

• uyku sorunları,

• başka nörogelişimsel özellikler

yer alabilir.

Bu, DEHB şüphesi olan her çocukta bütün bu durumların bulunduğu anlamına gelmez.

Amaç, belirtileri DEHB dışında daha iyi açıklayan veya DEHB’ye eşlik ederek destek planını etkileyen başka bir durum olup olmadığını değerlendirmektir.

DEHB’nin belirtileri, değerlendirme ve genel yaklaşımı hakkında daha geniş bilgi için DEHB ve dikkat eksikliği değerlendirmesi sayfasını inceleyebilirsiniz.

Yanlış: “İyi DEHB Doktoru” Mutlaka İlaç Verir veya Asla İlaç Vermez

Doktor seçiminde “ilaç yazar mı?” veya “ilaçsız tedavi ediyor mu?” şeklindeki iki uç soru yeterli değildir.

DEHB’de tedavi yaklaşımı çocuğun yaşına, belirtilerin günlük yaşam üzerindeki etkisine, aile ve okul koşullarına ve varsa eşlik eden güçlüklerine göre değişebilir.

Bazı yaş gruplarında ebeveyn davranış yönetimi eğitimi ve davranışsal sınıf düzenlemeleri daha fazla önem taşırken, bazı çocuklarda ilaç tedavisi de planın parçalarından biri olabilir.

Bu nedenle daha yararlı sorular şunlardır:

• Bu tedavi neden çocuğum için düşünülüyor?

• Hangi hedef belirti veya işlev alanını değiştirmeyi amaçlıyoruz?

• Başka seçenekler neler?

• Beklenen yararlar ve olası istenmeyen etkiler nelerdir?

• Tedavinin işe yaradığını nasıl takip edeceğiz?

Tedavi kararı, doktor seçiminde ideolojik bir “ilaçlı/ilaçsız” etikete indirgenmemelidir.

Yanlış: Tanı Konduktan Sonra Okulun Rolü Biter

Okul yalnızca tanı öncesinde bilgi kaynağı değildir.

Okul çağındaki çocuklarda sınıf ortamı, DEHB ile ilişkili güçlüklerin günlük yaşamda en belirgin hale geldiği alanlardan biri olabilir.

Takip sürecinde:

• görev tamamlama,

• sınıf içi dikkat,

• organizasyon,

• dürtüsellik,

• arkadaş ilişkileri,

• akademik işlevsellik

gibi alanlar hakkında okuldan gelen somut geri bildirimler yararlı olabilir.

Gerektiğinde eğitimsel ve davranışsal okul destekleri de tedavi planının parçası haline gelebilir.

Yanlış: İlk Tedavi Planı Değişmeden Devam Etmelidir

DEHB takibi yalnızca tanı koyup aynı planı süresiz devam ettirmek değildir.

Başlangıçta belirli hedeflerin tanımlanması yararlı olabilir.

Örneğin:

Genel beklenti	Daha somut takip alanı
Daha dikkatli olsun	Görevleri daha az hatırlatmayla tamamlıyor mu?
Daha düzenli olsun	Çantasını ve okul materyallerini daha iyi takip ediyor mu?
Daha az dürtüsel olsun	Söz kesme ve sıra bekleme güçlüğü azalıyor mu?
Okulda daha iyi olsun	Öğretmenin belirlediği işlevsel hedeflerde ilerleme var mı?
Evde daha rahat olsun	Ödev ve rutinlerdeki çatışmalar azalıyor mu?

İlerleme beklenen düzeyde değilse, yeni bir güçlük ortaya çıkıyorsa veya istenmeyen etkiler görülüyorsa plan yeniden değerlendirilebilir.

Ankara’da DEHB Değerlendirmesi Araştırırken Hangi Sorular Sorulabilir?

Ankara’da DEHB doktoru araştıran aileler karar verirken şu kısa kontrol listesini kullanabilir:

• Çocuk ve ergen ruh sağlığı alanındaki mesleki unvan açık mı?

• Değerlendirme yalnızca dikkat testinden mi oluşuyor?

• Gelişim ve sağlık öyküsü alınıyor mu?

• Aile gözlemleri ayrıntılı biçimde konuşuluyor mu?

• Gerektiğinde okul bilgisi değerlendiriliyor mu?

• DEHB’ye benzeyen veya eşlik edebilecek başka durumlar dikkate alınıyor mu?

• Testlerin ne amaçla kullanıldığı açıklanıyor mu?

• Tedavi seçeneklerinin neden önerildiği anlatılıyor mu?

• Takipte neyin ölçüleceği belirleniyor mu?

Ankara DEHB doktoru aramasında aile açısından en yararlı ölçüt, bir ismin ne kadar çok önerildiğinden çok çocuğun günlük yaşamını bütüncül biçimde değerlendiren, kullanılan test ve tedavilerin amacını açıklayan ve takip planını netleştiren bir değerlendirme süreci olup olmadığıdır.