ADOS ve ADOS-2 Otizm Tanı Testi Ankara Konusunda Ebeveynlerin Bilmesi Gerekenler

“ADOS ve ADOS-2 otizm tanı testi Ankara” şeklinde arama yapan aileler için en önemli nokta, ADOS-2’nin tek başına tanı koyan bir test olmadığıdır. Sosyal iletişim, karşılıklı etkileşim, oyun ve tekrarlayıcı davranışların yapılandırılmış biçimde gözlenmesini sağlar. Sonuç, gelişim öyküsü ve kapsamlı klinik değerlendirmeyle birlikte yorumlanır.

ADOS ile ADOS-2 Arasında Ne Fark Var?

Aileler araştırma yaparken hem ADOS hem de ADOS-2 ifadeleriyle karşılaşabilir.

ADOS-2, Autism Diagnostic Observation Schedule adlı değerlendirme aracının ikinci sürümüdür. Güncel değerlendirme bağlamında kullanılan yapı ADOS-2’dir.

İkinci sürümde farklı yaş ve dil düzeylerine uygun modüller, güncellenmiş puanlama yaklaşımları ve küçük çocuklara yönelik ayrı bir Toddler Module bulunur.

Bu nedenle internet üzerinde eski içeriklerde “ADOS testi” ifadesi kullanılmaya devam etse de güncel uygulamadan söz edilirken ADOS-2 ifadesi daha açıklayıcıdır.

Ancak isim değişikliğinden daha önemli olan, aracın neyi yapıp neyi yapmadığını doğru anlamaktır.

ADOS-2 Neden Tek Başına “Otizm Tanı Testi” Değildir?

“Tanın testi” ifadesi, sonucun bir laboratuvar testi gibi kesin bir “var” veya “yok” cevabı verdiği izlenimini oluşturabilir.

ADOS-2 bu şekilde çalışmaz.

Araç, kişinin sosyal iletişim ve etkileşim özelliklerinin belirli etkinlikler sırasında standartlaştırılmış biçimde gözlenmesine yardımcı olur.

Otizm değerlendirmesi ise daha geniştir.

Çocuğun:

• erken gelişimi,

• dil ve iletişim öyküsü,

• aile içindeki davranışları,

• akran ilişkileri,

• kreş veya okul ortamındaki işlevselliği,

• oyun özellikleri,

• günlük yaşam becerileri,

• olası diğer gelişimsel veya ruhsal güçlükleri

birlikte değerlendirilebilir.

Bu nedenle ADOS-2 değerlendirmeye önemli bir bilgi ekleyebilir; ancak çocuk psikiyatrisi değerlendirmesinin tamamının yerine geçmez.

ADOS-2 Sırasında Hangi Alanlar Gözlemlenir?

ADOS-2 bir okul sınavı veya başarı testi değildir.

Çocuğun yaşına ve iletişim düzeyine uygun etkinlikler sırasında doğal sosyal iletişim ve etkileşim biçiminin gözlenmesi amaçlanır.

Değerlendirme sırasında kişiye göre şu alanlar ele alınabilir:

• iletişimi nasıl başlattığı,

• karşısındaki kişinin iletişim girişimine nasıl karşılık verdiği,

• ilgisini nasıl paylaştığı,

• jest ve mimikleri nasıl kullandığı,

• karşılıklı konuşmayı nasıl sürdürdüğü,

• oyun veya hayal gücünü nasıl kullandığı,

• sosyal karşılıklılık özellikleri,

• sınırlı veya tekrarlayıcı davranışların gözlenip gözlenmediği.

Amaç “doğru cevapları” bulmak değildir.

Bu nedenle çocuğa görüşmeden önce cevap ezberletmek veya “testte başarılı olmalısın” mesajı vermek uygun bir hazırlık değildir.

Her Çocukta Aynı ADOS-2 Modülü mü Kullanılır?

Hayır.

ADOS-2’de Toddler Module ile Module 1, 2, 3 ve 4 olmak üzere farklı modüller bulunur.

Uygun modül seçilirken kişinin özellikle yaşı ve ifade edici dil düzeyi dikkate alınır.

Örneğin konuşması çok sınırlı küçük bir çocuk ile akıcı konuşan okul çağındaki bir çocuk veya ergen aynı etkinliklerle değerlendirilmez.

Bu nedenle başka bir ailenin anlattığı ADOS-2 deneyimini kendi çocuğunun süreciyle birebir karşılaştırmak yanıltıcı olabilir.

Uygulamadaki farklılıklar değerlendirmeye alınan kişinin gelişim ve iletişim özellikleriyle ilişkili olabilir.

ADOS-2 Bir Zekâ veya Başarı Testi midir?

Hayır.

ADOS-2 çocuğun zekâ düzeyini, akademik başarısını veya okul performansını ölçmek için kullanılan bir test değildir.

Çocuğun bir görevi ne kadar hızlı yaptığı veya kaç doğru cevap verdiği temel amaç değildir.

Benzer biçimde ADOS-2 sonucundan çocuğun bütün bilişsel kapasitesi, günlük yaşam becerileri veya gelecekteki gelişimi hakkında tek başına sonuç çıkarılamaz.

Bu alanların değerlendirilmesi gerekiyorsa farklı gelişimsel, bilişsel, dil veya uyumsal değerlendirme araçları gündeme gelebilir.

Test Öncesinde Ailenin Hangi Bilgileri Hazırlaması Yararlı Olabilir?

Ailelerin çocuğu ADOS-2 etkinliklerine çalıştırması gerekmez.

Buna karşılık gelişim öyküsünü hatırlamak değerlendirmeye katkı sağlayabilir.

Örneğin aile şu konuları gözden geçirebilir:

• İlk kelimeler ve cümleler ne zaman gelişti?

• Çocuk küçük yaşlarda ilgisini nasıl paylaşıyordu?

• İşaret ve diğer jestleri nasıl kullanıyordu?

• İsme tepkisi nasıldı?

• Taklit ve oyun becerileri nasıl gelişti?

• Akran ilişkilerinde hangi alanlarda rahat veya zorlanıyor?

• Değişikliklere nasıl tepki veriyor?

• Daha önce kazanılmış ancak sonradan kaybedilmiş bir beceri oldu mu?

Varsa kreş veya okul gözlemleri ve daha önce yapılmış değerlendirmeler de yararlı olabilir.

Amaç aileden “tanıyı kanıtlaması” değil, çocuğun gelişiminin zaman içindeki seyrini daha iyi anlamaktır.

ADOS-2 Sonucu Nasıl Yorumlanmalıdır?

ADOS-2 sonucunu yalnızca bir puana indirgemek uygun değildir.

Sonuç, yapılandırılmış gözlem sırasında görülen özellikleri özetleyen klinik bilgilerden biridir.

Yorum yapılırken:

• gelişim öyküsü,

• aile gözlemleri,

• okul veya kreş bilgileri,

• günlük sosyal işlevsellik,

• dil ve iletişim özellikleri,

• olası diğer klinik açıklamalar

birlikte ele alınabilir.

Bu nedenle sonucun belirli bir eşik üzerinde olması tek başına bütün tanısal süreci açıklamaz. Benzer biçimde eşik altında bir sonuç da devam eden klinik kaygıları otomatik olarak geçersiz kılmaz.

Önemli olan test sonucunun çocuğun gerçek yaşamındaki gelişim ve davranış özellikleriyle nasıl örtüştüğüdür.

Aile ve Okul Bilgileri Neden Hâlâ Önemlidir?

Bir çocuk klinik ortamında evden veya okuldan farklı davranabilir.

Yeni ortamda çekingen olabilir, yeni materyaller nedeniyle daha fazla ilgi gösterebilir veya günlük yaşamda yaşadığı bazı sosyal güçlükler kısa değerlendirme sırasında aynı biçimde ortaya çıkmayabilir.

Ailenin gelişim öyküsü bu nedenle önemini korur.

Kreş veya okul çağındaki çocuklarda eğitim ortamından gelen somut gözlemler de değerlendirmeye katkı sağlayabilir.

Örneğin:

• akranlarla karşılıklı oyun kurma,

• grup etkinliklerine katılma,

• sohbeti sürdürme,

• sosyal kurallara uyum,

• değişikliklerle baş etme,

• günlük işlevsellik

hakkındaki bilgiler değerlendirilebilir.

Ev ve okuldan gelen bilgilerin birbirinin tamamen aynısı olması gerekmez. Aralarındaki farklar da çocuğun hangi koşullarda daha rahat veya daha zorlandığını anlamaya yardımcı olabilir.

ADOS-2 Sonrasında Başka Değerlendirmeler Gerekebilir mi?

Evet.

ADOS-2 çocuğun bütün gelişim alanlarını ölçmez.

Başvuru nedenine göre ayrıca:

• dil ve konuşma,

• bilişsel gelişim,

• günlük yaşam becerileri,

• öğrenme,

• dikkat,

• motor gelişim,

• işitme,

• duygusal ve davranışsal özellikler

hakkında ek değerlendirme gerekebilir.

Her çocuk için bütün testlerin yapılması gerekli değildir.

Amaç mümkün olduğunca fazla test uygulamak değil, klinik değerlendirmede cevaplanması gereken sorular için gerekli bilgiyi toplamaktır.

Ankara’da ADOS-2 Değerlendirmesi Araştırırken Nelere Bakılabilir?

Ankara’da ADOS-2 değerlendirmesi araştıran ailelerin yalnızca “test uygulanıyor mu?” sorusuna odaklanması yeterli olmayabilir.

Daha önemli olan, testin kapsamlı bir çocuk psikiyatrisi değerlendirmesinin içine nasıl yerleştirildiğidir.

Aileler şu noktaları değerlendirebilir:

• Gelişim öyküsü ayrıntılı biçimde ele alınıyor mu?

• Ailenin gözlemlerine yer veriliyor mu?

• Çocuğun günlük yaşam ve okul işlevselliği değerlendiriliyor mu?

• Kullanılan aracın amacı aileye açıklanıyor mu?

• Sonucun tek başına tanı olmadığı açık biçimde anlatılıyor mu?

• Gerektiğinde başka gelişim alanlarının değerlendirilmesi planlanabiliyor mu?

• Sonuç görüşmesinde çocuğun güçlü yönleri ve ihtiyaçları birlikte açıklanıyor mu?

Ankara çocuk psikiyatri değerlendirmesinde amaç yalnızca bir test uygulamak değil, çocuğun gelişimsel profilini bütüncül biçimde anlamak olmalıdır.

Sonuç Görüşmesinde Aile Hangi Soruları Sorabilir?

Sonuç görüşmesinde yalnızca “skor kaç çıktı?” sorusuna odaklanmak yerine şu sorular daha yararlı olabilir:

Soru	Neyi anlamaya yardımcı olur?
ADOS-2 sırasında hangi özellikler gözlendi?	Yapılandırılmış gözlemin bulgularını
Bulgular gelişim öyküsüyle uyumlu mu?	Geçmiş ve güncel özelliklerin ilişkisini
Okul veya aile gözlemleri nasıl değerlendirildi?	Gerçek yaşam bağlamını
Başka açıklamalar da değerlendirildi mi?	Ayırıcı değerlendirmeyi
Ek değerlendirme gerekiyor mu?	Eksik bilgi alanlarını
Çocuğun güçlü yönleri neler?	Yalnızca güçlüğe odaklanmamayı
Hangi alanlarda destek gerekiyor?	Sonraki adımların amacını
Takipte ne izlenecek?	Sürecin nasıl devam edeceğini

ADOS-2, otizm değerlendirmesinde yararlı bilgiler sağlayabilen standartlaştırılmış araçlardan biridir; ancak çocuğun bütün gelişimini tek bir puanla açıklamaz. Aile açısından en önemli nokta, test sonucunun gelişim öyküsü, günlük yaşam ve çocuk psikiyatrisi değerlendirmesinin bütünü içinde ne anlama geldiğini anlayabilmektir.