Otizmde Tekrarlayan Hareketler: Günlük Yaşamda Dikkat Edilebilecek İşaretler

Otizmde tekrarlayan hareketler; el çırpma, vücudu sallama, kendi etrafında dönme veya belirli hareketleri tekrar tekrar yapma şeklinde görülebilir. Ancak bu davranışların tek başına otizm belirtisi olarak değerlendirilmesi doğru değildir. Hareketlerin sıklığı, ortaya çıktığı durumlar, çocuğun gelişim düzeyi ve sosyal iletişim özellikleri birlikte ele alınmalıdır.

Otizmde Tekrarlayan Hareketler Nelerdir?

Tekrarlayan hareketler, bir çocuğun benzer beden hareketlerini veya davranışları belirli bir düzen içinde yeniden gerçekleştirmesidir. Bu hareketler bazen heyecanlandığında, bazen yoğun bir duyusal uyaranla karşılaştığında, bazen de kendisini sakinleştirmeye çalıştığında ortaya çıkabilir.

El çırpma, sallanma ve kendi etrafında dönme gibi davranışlar tekrarlayıcı motor hareketlere örnektir. Otizm spektrum bozukluğunda bunların yanı sıra nesnelerle tekrarlayıcı biçimde oynama, belirli rutinlerde ısrar etme ve sınırlı ilgi alanları da görülebilir.

Bununla birlikte çocuklarda tekrarlayan hareketlerin farklı nedenleri olabilir. Bir davranışın otizmle ilişkili olup olmadığını anlamak için yalnızca hareketin biçimine bakmak yeterli değildir.

Çocuklarda Hangi Tekrarlayan Hareketler Görülebilir?

Aileler tekrarlayan hareketleri çoğunlukla oyun, yemek, heyecanlanma veya günlük rutinler sırasında fark eder. Her çocukta aynı davranışlar görülmez ve bu davranışların yoğunluğu zaman içinde değişebilir.

El Çırpma, Sallanma ve Dönme

Bazı çocuklar heyecanlandıklarında ellerini hızlı şekilde hareket ettirebilir, parmaklarını gözlerinin önünde oynatabilir, vücutlarını öne arkaya sallayabilir veya kendi etraflarında dönebilir.

Bu davranışlar bazen çocuğun duygularını ifade etmesi ya da duyusal deneyimini düzenlemesiyle ilişkili olabilir. Ancak hareketin ne amaçla yapıldığı her zaman dışarıdan anlaşılamaz.

Önemli olan, hareketin hangi durumlarda ortaya çıktığını ve çocuğun diğer gelişimsel özellikleriyle nasıl bir bütün oluşturduğunu anlamaktır.

Nesnelerle Tekrarlayıcı Biçimde Oynama

Tekrarlayan davranışlar yalnızca beden hareketleriyle sınırlı değildir. Oyuncakların sürekli aynı sırayla dizilmesi, bir nesnenin belirli parçasına yoğun ilgi gösterilmesi veya aynı oyun düzeninin tekrar edilmesi de gözlemlenebilir.

Örneğin bir çocuk oyuncak arabayı farklı oyun senaryolarında kullanmak yerine uzun süre yalnızca tekerleklerini döndürmekle ilgilenebilir.

Bu tür oyunlar değerlendirilirken çocuğun farklı oyunlara katılımı, taklit becerileri, sosyal etkileşimi ve oyundaki esnekliği de dikkate alınır.

Tekrarlayan Sesler ve Sözcükler

Bazı çocuklar duydukları sözcükleri, kısa cümleleri veya sesleri tekrar edebilir. Duyulan kelime ya da ifadelerin yinelenmesi ekolali olarak adlandırılır.

Ekolali, otizmli bazı çocuklarda görülebilmekle birlikte farklı gelişimsel dönemlerde veya başka durumlarda da ortaya çıkabilir. Tekrar edilen ifadeler bazen iletişim amacı taşıyabilir.

Bu nedenle yalnızca tekrarın varlığına değil, çocuğun dili nasıl kullandığına ve iletişimi nasıl sürdürdüğüne de bakılması gerekir.

Her Tekrarlayan Hareket Otizm Belirtisi midir?

Hayır. Tekrarlayan hareketler otizmi olmayan çocuklarda da görülebilir. Özellikle küçük çocuklar heyecan, yorgunluk, sıkılma veya duyusal ihtiyaçlarla ilişkili olarak benzer hareketler yapabilir.

Otizm değerlendirmesinde tekrarlayıcı davranışların yanında sosyal iletişim ve karşılıklı etkileşim özellikleri de önemlidir.

Örneğin ellerini çırpan bir çocuğun bu hareketi ne zaman yaptığı, çevresiyle nasıl iletişim kurduğu, ortak dikkat becerileri, oyun özellikleri ve gelişim öyküsü birlikte değerlendirilmelidir.

Hareketin tek başına bulunması otizm tanısı koydurmadığı gibi, tekrarlayan hareketlerin gözlenmemesi de otizmi kesin olarak dışlamaz.

2, 3 ve 4 Yaşta Tekrarlayan Hareketler Nasıl Değerlendirilir?

Erken çocukluk döneminde hareketlerin anlamı, çocuğun yaşı ve gelişim özellikleri dikkate alınarak değerlendirilmelidir. Aynı davranış farklı yaşlarda farklı gelişimsel bağlamlarda görülebilir.

2 yaş döneminde tekrarlayan hareketlerle birlikte isme tepki, işaret etme, ortak dikkat ve erken oyun becerileri göz önünde bulundurulabilir. Ailelerin gelişimsel kaygıları bu dönemde de değerlendirmeye değerdir.

3 yaş döneminde oyun çeşitliliği, karşılıklı etkileşim, dilin iletişim amacıyla kullanılması ve günlük rutinlerdeki esneklik daha ayrıntılı gözlemlenebilir. Üç yaşındaki bir çocuğun sürekli aynı hareketi yapması, diğer gelişim alanlarından bağımsız biçimde yorumlanmamalıdır.

4 yaş döneminde akranlarla etkileşim, hayali oyun, günlük etkinliklere katılım ve değişikliklere uyum gibi alanlar tekrarlayan davranışlarla birlikte değerlendirilebilir.

Yaş, gözlemi anlamlandırmak için önemli olsa da tek başına bir tanı ölçütü değildir.

Tekrarlayan Hareketler Günlük Yaşamda Ne Zaman Önem Kazanır?

Bir hareketin nasıl göründüğünün yanında ne sıklıkta ortaya çıktığı, hangi durumlarla ilişkili olduğu ve çocuğun günlük yaşamını nasıl etkilediği de önemlidir.

Dikkat edilebilecek alan	Günlük yaşamdan örnek
Hareketin sıklığı	Gün içinde farklı zamanlarda tekrar etmesi
Ortaya çıktığı durum	Heyecan, yorgunluk veya ortam değişikliğiyle birlikte görülmesi
Günlük yaşama etkisi	Oyuna veya günlük etkinliklere katılımı zorlaştırması
Güvenlik	Hareket sırasında çocuğun kendisine zarar verme riskinin bulunması
Diğer gelişim alanları	Sosyal iletişim, dil veya oyunla ilgili ek farklılıkların bulunması

Özellikle çocuğun kendisine zarar verme riski taşıyan hareketleri veya günlük yaşamını belirgin biçimde zorlaştıran davranışları varsa profesyonel değerlendirme önemlidir.

Daha önce kazanılmış dil, iletişim veya oyun becerilerinin kaybedilmesi de ayrıca değerlendirilmesi gereken bir gelişimsel işarettir.

Aileler Tekrarlayan Hareketlere Nasıl Yaklaşmalı?

Çocuğun yaptığı her tekrarlayan hareketi hemen durdurmaya çalışmak yerine, davranışın ortaya çıktığı koşulları anlamaya odaklanmak daha yararlı olabilir.

Çocuğun heyecanlandığında ellerini çırpması veya yorulduğunda sallanması, her durumda müdahale edilmesi gereken bir sorun olduğu anlamına gelmez. Bazı tekrarlayan hareketler çocuğun duyusal ya da duygusal düzenlenmesine yardımcı olabilir.

Ailelerin şu noktalara dikkat etmesi faydalıdır:

• Hareketin hangi durumlarda ortaya çıktığını gözlemlemek

• Çocuğu hareket nedeniyle utandırmamak veya cezalandırmamak

• Davranışın ağrı, rahatsızlık, yoğun stres veya güvenlik riskiyle ilişkili olup olmadığını fark etmeye çalışmak

• Çocuğun iletişim ve oyun becerilerini de göz önünde bulundurmak

• Gelişimsel kaygılar devam ediyorsa profesyonel değerlendirme almak

Burada amaç çocuğun bütün tekrarlayan davranışlarını ortadan kaldırmak değil, ihtiyaçlarını ve gelişim özelliklerini anlamaktır.

Hangi Durumlarda Uzman Değerlendirmesi Düşünülmelidir?

Tekrarlayan hareketlerle birlikte sosyal iletişim, dil gelişimi, oyun veya günlük yaşama katılımla ilgili güçlükler fark ediliyorsa çocuk ve ergen psikiyatrisi değerlendirmesi düşünülebilir.

Ailenin gözlemleri, çocuğun gelişim öyküsü ve klinik değerlendirme birlikte ele alınır. Tek bir davranışa dayanarak karar verilmez.

Otizmin diğer gelişimsel özellikleri hakkında daha kapsamlı bilgi için otizm belirtileri ve değerlendirme süreci sayfasını inceleyebilirsiniz.

Ankara'da çocuk ve ergen psikiyatrisi değerlendirmesi hakkında bilgi almak isteyen aileler için otizm doktoru Ankara sayfasında da açıklamalar yer almaktadır.

Tekrarlayan Hareketleri Durdurmak Gerekir mi?

Her tekrarlayan hareketin durdurulması gerekmez. Çocuğa zarar vermeyen ve günlük yaşamını belirgin biçimde etkilemeyen davranışlarda öncelik, hareketin neden ortaya çıktığını ve çocuğun ihtiyaçlarını anlamaktır. Kendine zarar verme riski veya belirgin işlev kaybı varsa uzman değerlendirmesi önem taşır.

ADOS-2 Tekrarlayan Hareketleri de Değerlendirir mi?

ADOS-2, sosyal iletişim ve karşılıklı etkileşimin yanı sıra tekrarlayıcı davranış özelliklerinin de gözlemlenmesine yardımcı olabilir. Ancak tek başına otizm tanısı koymaz. Değerlendirme bulguları çocuğun gelişim öyküsü ve klinik bilgilerle birlikte yorumlanır.

ADOS-2 otizm değerlendirmesi hakkında daha ayrıntılı bilgi edinebilirsiniz.