Balgat Çocuk Psikiyatri Değerlendirmesi: Ev ve Okulda İzlenebilecek Noktalar

Çocuk psikiyatri değerlendirmesi öncesinde ailelerin tanı koymaya çalışması gerekmez. Daha yararlı olan; çocuğun duygu, davranış, dikkat, okul, uyku, arkadaşlık ve aile yaşamındaki değişiklikleri günlük hayattan somut örneklerle not etmektir. Ev ve okuldan gelen bilgilerin birlikte ele alınması, yaşanan güçlüğün hangi koşullarda belirginleştiğini anlamaya yardımcı olabilir.

Balgat ve çevresinde çocuk psikiyatri değerlendirmesi araştıran aileler için önemli bir nokta da lokasyon bilgisidir. Uzm. Dr. Rukiye Çolak Sivri'nin muayenehanesi Çukurambar, Ankara'da bulunmaktadır.

Çocuk psikiyatri değerlendirmesinde hangi bilgiler önemlidir?

Çocuk psikiyatrisi yalnızca tek bir davranışa veya test sonucuna bakarak değerlendirme yapmaz.

Başvuru nedenine göre;

• çocuğun mevcut yakınmaları,

• gelişim öyküsü,

• okul yaşamı,

• arkadaş ilişkileri,

• aile içindeki davranışları,

• uyku ve günlük rutinleri,

• fiziksel ve ruhsal sağlık geçmişi,

• daha önce alınan destek veya değerlendirmeler

birlikte ele alınabilir.

Çocuk veya ergenle yapılan görüşmenin yanı sıra ebeveynlerin aktardığı bilgiler de önemlidir. Gerektiğinde öğretmen veya okuldan alınan gözlemler değerlendirmeye katkı sağlayabilir.

Bu nedenle ailelerin görüşme öncesinde “Hangi tanı olabilir?” sorusundan çok:

“Çocuğumuz günlük yaşamda ne zaman, nerede ve nasıl zorlanıyor?”

sorusuna odaklanması daha yararlıdır.

Evde hangi değişiklikler not edilebilir?

Ev ortamı çocuğun en sık gözlendiği alanlardan biridir.

Ancak “çok sinirli”, “dikkatsiz” veya “içe kapanık” gibi genel ifadeler yerine somut davranışları tarif etmek daha açıklayıcıdır.

Duygu ve davranış

Aileler şu tür değişiklikleri gözlemleyebilir:

• Daha önce kolay başa çıktığı durumlarda belirgin biçimde zorlanma

• Öfke tepkilerinde değişiklik

• Daha sık ağlama veya huzursuzluk

• Aile bireylerinden uzaklaşma

• Belirli durumlara karşı yoğun korku veya kaçınma

• Sürekli güvence isteme

• Kurallara veya geçişlere uyumda belirgin değişiklik

Örneğin:

“Çok öfkeli.”

yerine:

“Ödev sırasında zorlandığında çalışmayı bırakıp odasına gidiyor ve yeniden başlamakta zorlanıyor.”

gibi bir gözlem daha fazla bilgi sağlar.

Uyku ve günlük rutin

Uyku, yemek, ekran kullanımı ve günlük rutinlerdeki değişiklikler de not edilebilir.

Aileler şu noktalara bakabilir:

• Uykuya dalmak zorlaştı mı?

• Gece uyanmaları arttı mı?

• Sabah kalkmakta belirgin güçlük var mı?

• Yemek düzeninde değişiklik oldu mu?

• Daha önce rahat yürüyen günlük rutinler zorlaşmaya başladı mı?

• Ekran veya oyun kullanımında belirgin bir değişiklik görülüyor mu?

Bu değişikliklerin tek başına psikiyatrik bir sorun anlamına gelmesi gerekmez. Ancak başka belirtilerle birlikte değerlendirmeye katkı sağlayabilir.

Aile ilişkileri

Çocuğun ebeveyn veya kardeşleriyle ilişkilerindeki değişiklikler de önemlidir.

Örneğin:

• Aileden belirgin biçimde uzaklaşma

• Sürekli çatışma yaşama

• Ebeveyne daha fazla bağımlı hâle gelme

• Kardeşlerle ilişkide yeni başlayan yoğun sorunlar

• Ev içindeki sorumlulukları yerine getirmekte belirgin değişiklik

gibi örüntüler not edilebilir.

Okulda hangi noktalar gözlemlenebilir?

Çocuk okulda evdekinden farklı taleplerle karşılaşır.

Sınıfta dikkatini sürdürmek, yönergeleri takip etmek, akranlarla ilişki kurmak, akademik görevleri tamamlamak ve kurallara uyum sağlamak gerekir.

Bu nedenle öğretmenin gözlemleri değerlendirmeye farklı bir perspektif kazandırabilir.

Dikkat ve görev tamamlama

Öğretmenden şu tür somut bilgiler istenebilir:

• Derse başlamak için sık hatırlatma gerekiyor mu?

• Yönergelerin bazı bölümlerini kaçırıyor mu?

• Görevleri yarıda bırakıyor mu?

• Dikkati belirli derslerde daha mı fazla dağılıyor?

• Bire bir açıklama verildiğinde performansı değişiyor mu?

• Sınıf içindeki dış uyaranlardan kolay etkileniyor mu?

“Dersi dinlemiyor.”

yerine:

“Çok aşamalı yönergelerde ilk adımı yapıyor ancak sonraki adımlardan birini sık kaçırıyor.”

gibi bir örnek daha açıklayıcıdır.

Akademik işlevsellik

Notlar tek başına yeterli değildir.

Şu ayrıntılar daha fazla bilgi sağlayabilir:

• Okuma veya yazma görevlerinde belirgin zorlanma var mı?

• Matematikte belirli tür sorularda güçlük görülüyor mu?

• Bildiğini sözlü anlatırken daha rahat, yazılı aktarırken daha zor mu?

• Ödev veya sınıf çalışmaları beklenenden fazla destek gerektiriyor mu?

• Son dönemde okul performansında belirgin bir değişiklik oldu mu?

Bu tür örnekler dikkat, öğrenme, kaygı veya farklı gelişimsel alanların ayrıca ele alınmasını gerektirebilir.

Akran ilişkileri

Okul yalnızca akademik bir ortam değildir.

Aileler veya öğretmenler şu noktaları gözlemleyebilir:

• Akranlarla iletişim başlatabiliyor mu?

• Grup etkinliklerine katılıyor mu?

• Daha önce görüştüğü arkadaşlarından uzaklaştı mı?

• Çatışmalar arttı mı?

• Zorbalığa maruz kalma veya zorbalık davranışıyla ilgili bir durum var mı?

• Teneffüslerde yalnız kalmayı mı tercih ediyor?

Tek başına yalnız oynamak veya az sayıda arkadaşa sahip olmak psikiyatrik sorun anlamına gelmez. Önemli olan çocuğun önceki işlevine göre değişiklik ve yaşadığı sıkıntıdır.

Ev ve okul gözlemleri neden farklı olabilir?

Çocuğun evde ve okulda aynı davranışları göstermemesi olağandışı değildir.

Ev daha tanıdık ve bire bir destek sunan bir ortam olabilir. Okulda ise dikkat, organizasyon, akran etkileşimi ve bağımsız çalışma talepleri daha yüksektir.

Örneğin çocuk evde sakin biçimde ödev yapabilir ancak sınıfta dikkatini sürdürmekte zorlanabilir.

Bunun tersi de mümkündür. Okulda kurallara uyum sağlayan bir çocuk gün boyunca harcadığı çabanın ardından evde daha yoğun duygusal tepkiler gösterebilir.

Bu nedenle:

“Okulda sorun yoksa evdeki davranış önemli değildir.”

veya

“Evde sorun yoksa öğretmenin gözlemi yanlıştır.”

şeklinde değerlendirmek doğru değildir.

Daha yararlı olan, davranışın hangi ortamda ve hangi koşullarda ortaya çıktığını karşılaştırmaktır.

Çocuğun güçlü olduğu yönler neden paylaşılmalıdır?

Çocuk psikiyatri değerlendirmesi yalnızca sorunların listelenmesi değildir.

Çocuğun hangi koşullarda iyi işlev gösterdiğini bilmek de önemlidir.

Aileler şu noktaları not edebilir:

• Hangi etkinliklerden keyif alıyor?

• Hangi derslerde daha rahat?

• Kimlerle daha iyi iletişim kuruyor?

• Hangi durumlarda kendi kendine sakinleşebiliyor?

• Bire bir çalışmada mı, grup içinde mi daha rahat?

• İlgi duyduğu bir görevde dikkati nasıl?

• Hangi destek biçimi işini kolaylaştırıyor?

Örneğin:

“Dikkatini hiç veremiyor.”

yerine:

“Yazılı ödevlerde sık bölünüyor ancak sevdiği yapı oyunlarında görevi uzun süre bağımsız sürdürebiliyor.”

şeklindeki gözlem daha bütüncül bilgi sağlar.

Her çocuk psikiyatri değerlendirmesinde test gerekir mi?

Hayır.

Psikolojik veya psikiyatrik testler bazı klinik soruların yanıtlanmasına yardımcı olabilir; ancak her çocukta aynı testlerin yapılması gerekmez.

İlk değerlendirmede klinik görüşme, gelişim öyküsü, aile bilgileri, okul gözlemleri ve çocuğun mevcut işlevselliği ele alınabilir.

Başvuru nedenine göre daha sonra;

• dikkat değerlendirmesi,

• gelişimsel değerlendirme,

• öğrenme değerlendirmesi,

• dil-konuşma değerlendirmesi,

• psikolojik değerlendirme

gibi ek incelemeler düşünülebilir.

Bu nedenle internetten bir test adı seçerek “Çocuğuma bu test yapılmalı.” sonucuna ulaşmak yerine değerlendirme sorusunun önce netleştirilmesi daha uygundur.

Çocuk psikiyatri doktorunun değerlendirme kapsamı hakkında çocuk psikiyatri doktorunun değerlendirme alanları sayfasından daha fazla bilgi alınabilir.

Aileler görüşme öncesinde kısa bir gözlem notunu nasıl hazırlayabilir?

Uzun bir dosya hazırlamak gerekmez.

Günlük yaşamdan birkaç somut örnek şu başlıklarla not edilebilir:

• Alan: Dikkat, duygu, davranış, okul, uyku veya sosyal yaşam

• Gözlem: Çocuk tam olarak ne yapıyor?

• Başlangıç: Ne zamandır dikkat çekiyor?

• Ortam: Evde, okulda veya her iki yerde mi?

• Tetikleyen durum: Hangi koşullarda artıyor?

• Etkisi: Günlük yaşamı nasıl etkiliyor?

• Destek: Yardım verildiğinde ne değişiyor?

• Güçlü yön: Hangi koşullarda daha rahat işlev gösteriyor?

Örneğin:

Alan: Dikkat ve okul
Gözlem: Uzun yönergelerde bazı adımları kaçırıyor.
Evde: Ödev kısa bölümlere ayrıldığında daha rahat ilerliyor.
Okulda: Öğretmeni bireysel hatırlatma verildiğinde çalışmaya daha kolay döndüğünü belirtiyor.
Etkisi: Yazılı görevleri tamamlamakta zorlanıyor.
Güçlü yön: İlgi duyduğu derslerde daha bağımsız çalışıyor.

Başka bir örnek:

Alan: Kaygı
Gözlem: Okul sunumlarından önce hata yapacağı konusunda sık endişelendiğini söylüyor.
Evde: Sunumdan önce daha fazla güvence istiyor.
Okulda: Sunum günü sınıfta söz almaktan kaçınıyor.
Etkisi: Katılımı azalıyor.
Güçlü yön: Önceden hazırlık yaptığında daha rahat konuşabiliyor.

Bir başka örnek:

Alan: Sosyal yaşam
Gözlem: Daha önce düzenli görüştüğü arkadaşlarıyla buluşmayı son dönemde daha sık reddediyor.
Evde: Evde kalmayı tercih ediyor.
Okulda: Öğretmeni teneffüslerde daha fazla yalnız kaldığını belirtiyor.
Etkisi: Sosyal etkinliklere katılımı azalmış görünüyor.

Bu notların amacı çocuğa evde tanı koymak değildir. Amaç çocuğun hangi koşullarda zorlandığını, bu güçlüğün farklı ortamlarda nasıl göründüğünü ve günlük yaşamı ne ölçüde etkilediğini uzman görüşmesinde daha açık biçimde aktarabilmektir.

Balgat, Söğütözü, Ümitköy veya Ankara'nın farklı bölgelerinden çocuk psikiyatri değerlendirmesi araştıran aileler için fiziksel lokasyon bilgisinin de doğru kullanılması önemlidir. Uzm. Dr. Rukiye Çolak Sivri'nin muayenehanesi Çukurambar, Ankara'dadır. Hekimin uzmanlık ve mesleki özgeçmişi hakkında Uzm. Dr. Rukiye Çolak Sivri sayfasından bilgi alınabilir.