DEHB Psikiyatri Ankara Sürecinde Ailelere Yol Gösteren Öneriler

Ankara’da DEHB psikiyatrisi sürecinde ailelerin görevi çocuğu gün boyunca sürekli kontrol etmek değil; değerlendirme, ev düzeni, okul iletişimi ve takip arasında tutarlı bir sistem kurmaktır. DEHB yönetimi tek bir yöntemden oluşmaz. Çocuğun yaşı, günlük işlevselliği, aile ihtiyaçları ve okul ortamı birlikte değerlendirilmelidir.

DEHB değerlendirmesi sonrasında ailelerin aklına çoğu zaman yeni sorular gelir:

“Evde neyi değiştirmeliyiz?”

“Her davranışını takip etmeli miyiz?”

“Öğretmenle ne konuşmalıyız?”

“İlerleme olup olmadığını nasıl anlayacağız?”

Bu aşamada aileyi en fazla yoran şeylerden biri, her sorunu aynı anda çözmeye çalışmaktır.

Daha işlevsel bir yaklaşım küçük, ölçülebilir ve takip edilebilir hedeflerle ilerlemektir.

İlk Hedef Her Sorunu Aynı Anda Çözmek Olmamalı

DEHB günlük yaşamın birçok alanını etkileyebilir.

Çocuk aynı dönemde:

• ödeve başlamakta,
• eşyalarını düzenlemekte,
• sabah hazırlığında,
• sırasını beklemekte,
• öğretmenin yönergelerini takip etmekte

zorlanabilir.

Ailenin bütün bu alanları aynı hafta içinde düzeltmeye çalışması hem çocuğu hem ebeveyni yorabilir.

Bunun yerine şu soru daha kullanışlıdır:

“Şu anda çocuğun günlük yaşamını en fazla zorlaştıran iki alan hangisi?”

Örneğin ilk hedefler:

• sabah hazırlanma,
• ödeve başlama

olabilir.

Bunlarda ilerleme görülünce yeni hedefler eklenebilir.

1. Takip İçin İki veya Üç Somut Hedef Seçin

“Daha dikkatli olsun.”

“Daha düzenli davransın.”

“Bizi dinlesin.”

gibi hedeflerin ne zaman gerçekleştiğini ölçmek zordur.

Bunları daha somut hale getirmek mümkündür.

Geniş hedef	Daha takip edilebilir hedef
Daha düzenli olsun	Akşam çantasını kontrol listesiyle hazırlasın
Ödevini yapsın	Belirlenen saatte ilk çalışma bölümüne başlasın
Söz dinlesin	Tek aşamalı yönerge sonrası göreve başlayabilsin
Çok unutmasın	Sabah gerekli üç eşyayı listeden kontrol etsin

Amaç çocuğu sürekli puanlamak değildir.

Ama hangi desteğin işe yaradığını anlayabilmek için başlangıç noktası oluşturmaktır.

2. Evde Sözel Uyarıları Azaltacak Bir Sistem Kurun

DEHB sürecinde evde sık kullanılan cümlelerden biri:

“Kaç kere söylemem gerekiyor?”

olabilir.

Sorun bazen çocuğun hiç duymaması değil; uzun yönergeleri akılda tutmak, işi başlatmak ve sırayla tamamlamakta zorlanmasıdır.

Bu nedenle günlük görevler dışarıdan görünür hale getirilebilir.

Örneğin sabah için:

1. Giyin.
2. Kahvaltını yap.
3. Dişini fırçala.
4. Çantanı kontrol et.
5. Ayakkabını giy.

Küçük çocuklarda yazı yerine resimler kullanılabilir.

Böylece ebeveynin sesi sürekli hatırlatma aracı olmaktan çıkar; rutin çocuğun görebildiği bir sisteme dönüşür.

Saha notu: Her gün aynı konuda tartışılıyorsa yalnızca çocuğun davranışını değil, görevin nasıl sunulduğunu da değiştirmek gerekebilir.

3. Olumlu Davranışı Yalnızca Sonuçta Değil Süreçte de Fark Edin

Çocuk DEHB nedeniyle gün boyunca çok fazla düzeltme duyabilir:

“Yine unuttun.”

“Yerinde dur.”

“Başlasana.”

“Dikkatini ver.”

Bunun sonucunda doğru yaptığı küçük şeyler görünmez hale gelebilir.

Ebeveyn davranış yönetimi eğitiminde olumlu davranışın fark edilmesi ve pekiştirilmesi önemli araçlardan biridir. CDC, ebeveyn eğitiminde olumlu pekiştirme, yapı ve tutarlı davranış yönetimi stratejilerinin öğretildiğini belirtiyor.

Örneğin:

“Defterini ben hatırlatmadan çıkardığını fark ettim.”

veya:

“Zor olmasına rağmen ilk on dakikayı tamamladın.”

gibi ifadeler hangi davranışın desteklendiğini açıkça gösterir.

Burada yalnızca sonucu değil, çabayı ve kullanılan stratejiyi de fark etmek önemlidir.

4. Okulla “Genel Yorum” Değil Somut Gözlem Paylaşın

“Bugün yine çok kötüydü.”

veya:

“Bugün iyiydi.”

ifadeleri aileye sınırlı bilgi verir.

Bunun yerine okul ile birkaç belirli alan üzerinden iletişim kurulabilir:

• göreve başlama,
• verilen çalışmayı tamamlama,
• sırasını bekleme,
• gerekli materyalleri hazırlama,
• arkadaş ilişkileri.

Örneğin öğretmenden:

“Bugün matematik etkinliğinde başlangıç için kaç kez hatırlatma gerekti?”

gibi daha somut bir bilgi almak, takip açısından daha kullanışlı olabilir.

CDC, okulun DEHB tedavi planının önemli bir parçası olduğunu; aile, öğretmen ve sağlık profesyonellerinin birlikte çalışmasının çocuğun okul işlevselliğini destekleyebileceğini belirtiyor.

5. Çocuğun Güçlü Olduğu Koşulları da Kaydedin

DEHB takibi yalnızca sorun listesi olmamalıdır.

Aile şu sorulara da bakabilir:

• Hangi saatte daha iyi çalışıyor?
• Hangi ortamda daha az dikkat dağılıyor?
• Tek başına mı, yanında biri olduğunda mı daha kolay başlıyor?
• Kısa görevlerde nasıl?
• Hareket ettikten sonra çalışması kolaylaşıyor mu?
• Hangi derslerde veya etkinliklerde daha bağımsız?

Bu bilgiler önemlidir çünkü amaç yalnızca:

“Nerede başarısız oluyor?”

sorusunu cevaplamak değildir.

Aynı zamanda:

“Hangi koşullar çocuğun başarılı olmasını kolaylaştırıyor?”

sorusuna da cevap aranmalıdır.

Bu yaklaşım ev ve okul düzenlemelerini daha kişiselleştirilmiş hale getirebilir.

6. Tedavi Planını Kendi Başınıza Değiştirmeyin

DEHB tedavisi çocuğun yaşına ve ihtiyacına göre değişebilir.

CDC’nin aktardığı AAP yaklaşımında küçük çocuklarda ebeveyn davranış yönetimi eğitimi özellikle öne çıkarken; okul çağındaki çocuklarda davranışsal yaklaşımlar, okul destekleri ve uygun durumlarda ilaç tedavisi birlikte değerlendirilebilir.

İlaç tedavisi kullanılıyorsa aile:

• günlük işlevsellikteki değişiklikleri,
• okul geri bildirimlerini,
• uyku veya iştahla ilgili gözlemleri,
• yeni ortaya çıkan yakınmaları

not edebilir.

Ancak ilacın:

• dozunu değiştirmek,
• kesmek,
• yeniden başlatmak

gibi kararlar çocuğu takip eden hekimle birlikte ele alınmalıdır.

Takibin amacı yalnızca “ilaç işe yarıyor mu?” değil, çocuğun genel işlevselliği nasıl değişiyor? sorusuna yanıt bulmaktır.

7. Takip Görüşmesini Yalnızca Sorun Çıktığında Kullanmayın

Çocuk psikiyatrisi takip görüşmesi yalnızca işler kötüleştiğinde başvurulan bir “sorun çözme randevusu” olarak düşünülmemelidir.

Takipte şu bilgiler değerlendirilebilir:

• hangi hedeflerde ilerleme olduğu,
• hangi alanların aynı kaldığı,
• ev ve okulun farklı gözlemleri,
• uygulanan stratejilerin sürdürülebilirliği,
• yeni bir güçlüğün ortaya çıkıp çıkmadığı,
• mevcut tedavinin yararı ve varsa istenmeyen etkiler.

CDC de etkili DEHB planlarının yakın izlem, takip ve gerektiğinde plan değişikliklerini içermesi gerektiğini belirtiyor.

Önemli detay: “Her şey iyi gidiyor” bilgisi de takip için değerlidir. Çünkü hangi yaklaşımın korunması gerektiğini gösterir.

Uyku ve Günlük Rutin Neden Gözden Kaçmamalı?

DEHB takibi yalnızca dikkat ve hareketlilikten ibaret değildir.

Çocuğun:

• kaçta uyuduğu,
• sabah nasıl uyandığı,
• ödevin hangi saatte yapıldığı,
• günün hangi bölümünde daha fazla zorlandığı,
• düzenli fiziksel hareket fırsatlarının olup olmadığı

gibi günlük yaşam unsurları da aile gözleminin parçası olabilir.

Örneğin okuldan çok yorgun dönen bir çocuk için en zor ödevin eve gelir gelmez yapılması sürekli çatışmaya yol açabilir.

Böyle bir durumda yalnızca:

“Ödev yapmak istemiyor.”

demek yerine zamanlama ve çevre koşullarını da düşünmek gerekir.

Aile İçin Haftalık DEHB Takip Tablosu

Her gün onlarca davranış kaydetmek gerekmez.

Basit bir haftalık kayıt yeterli olabilir:

Alan	Bu hafta ne gözledik?
Ödeve başlama	Önceki haftaya göre daha az/aynı/daha fazla destek gerekti
Görev tamamlama	Hangi görevlerde daha bağımsızdı?
Okul	Öğretmenin en önemli gözlemi neydi?
Organizasyon	Çanta/eşya takibi nasıl ilerledi?
Sosyal alan	Arkadaş ilişkilerinde dikkat çeken bir durum oldu mu?
Uyku	Uyku düzeninde değişiklik oldu mu?
Güçlü yön	Bu hafta hangi konuda özellikle iyi ilerledi?
Yeni sorun	Önceden olmayan bir güçlük ortaya çıktı mı?

Bu tablo tıbbi bir ölçek değildir.

Ama takip görüşmesinde:

“Nasıl gidiyor?”

sorusuna daha somut yanıt vermeyi kolaylaştırabilir.

Hangi Durumlarda Yeniden Değerlendirme Daha Fazla Önem Kazanır?

Aşağıdaki durumlarda takip görüşmesini öne almak veya sağlık profesyoneliyle yeniden iletişim kurmak düşünülebilir:

• okul işlevselliğinde belirgin kötüleşme,
• aile içi çatışmaların ciddi biçimde artması,
• yeni kaygı veya duygu durum sorunlarının ortaya çıkması,
• uyku sorunlarının belirginleşmesi,
• öğrenme alanında yeni bir güçlük fark edilmesi,
• mevcut planın uzun süre uygulanmasına rağmen hedeflerde ilerleme görülmemesi,
• kullanılan tedavinin etkisi veya istenmeyen etkileri konusunda kaygı oluşması.

DEHB’ye başka gelişimsel veya ruhsal durumların eşlik edebilmesi nedeniyle yeni belirtilerin otomatik olarak “DEHB’den” kabul edilmemesi önemlidir.

DEHB’nin genel değerlendirme ve tedavi çerçevesi hakkında ayrıntılı bilgi için DEHB değerlendirmesi ve tedavi süreci sayfası incelenebilir.

Sık Sorulan Sorular

DEHB psikiyatrisi sürecinde aile ne yapmalı?

Aile günlük yaşamda birkaç somut hedef belirleyebilir, rutinleri görünür hale getirebilir, olumlu davranışı destekleyebilir ve okul ile düzenli bilgi alışverişi kurabilir. Tedavi değişiklikleri ise çocuğun takip edildiği sağlık profesyoneliyle birlikte planlanmalıdır.

DEHB’de ebeveyn eğitimi gerekli midir?

Ebeveyn davranış yönetimi eğitimi DEHB’de kanıta dayalı yaklaşımlardan biridir. Özellikle küçük çocuklarda önemli bir tedavi bileşenidir ve ailelere günlük davranış yönetimi konusunda yapılandırılmış beceriler öğretir.

DEHB’li çocuğa sürekli hatırlatma yapmak doğru mu?

Bazen hatırlatma gerekir. Ancak bütün günlük düzen ebeveynin tekrarlarına dayanıyorsa liste, görsel rutin ve kısa yönergeler gibi dış destekler kullanmak daha sürdürülebilir olabilir.

Okul ile ne sıklıkta görüşmek gerekir?

Her çocuk için tek bir ideal sıklık yoktur. Ama yalnızca sorun olduğunda iletişim kurmak yerine birkaç somut hedef üzerinden düzenli ve kısa geri bildirim almak takip açısından daha yararlı olabilir.

DEHB’de çocuk psikiyatristi mutlaka ilaç verir mi?

Hayır. Tedavi yaşa, belirtilerin şiddetine ve çocuğun ihtiyaçlarına göre belirlenir. Davranışsal yaklaşımlar, ebeveyn eğitimi, okul destekleri ve uygun durumlarda ilaç tedavisi değerlendirilebilir.

İlaç dozu aile tarafından değiştirilebilir mi?

Hayır. Doz değişikliği, ilacın bırakılması veya yeniden başlanması gibi kararlar çocuğu takip eden hekimle birlikte verilmelidir.

DEHB takibinde yalnızca okul notlarına mı bakılır?

Hayır. Okul notlarının yanında görev tamamlama, organizasyon, arkadaş ilişkileri, aile yaşamı, davranışlar ve çocuğun genel işlevselliği de önemlidir.

Süreci Daha Fazla Kontrol Değil, Daha İyi Koordinasyon Üzerine Kurun

DEHB psikiyatrisi sürecinde aileler bazen kendilerini çocuğu gün boyunca takip eden bir denetçi gibi hissedebilir.

Daha sürdürülebilir hedef bu değildir.

Daha yararlı hedef:

evdeki rutinlerin, okul desteğinin ve klinik takip planının aynı yönde çalışmasını sağlamaktır.

Aile çocuğun zorlandığı alanları kadar güçlü olduğu koşulları da gözlemlediğinde; okuldan somut bilgi aldığında ve takip görüşmelerine ölçülebilir örneklerle geldiğinde süreç daha anlaşılır hale gelebilir.

Çocuğunuzda DEHB ile ilişkili güçlükler okul, aile veya sosyal yaşamı belirgin biçimde etkiliyorsa Uzm. Dr. Rukiye Çolak Sivri ile Ankara/Çukurambar’da çocuk ve ergen psikiyatrisi değerlendirme veya takip görüşmesi için randevu talep edebilirsiniz.

Kaynaklar

• Centers for Disease Control and Prevention — Parent Training in Behavior Management, 2026
• Centers for Disease Control and Prevention — Treatment of ADHD, 2026
• Centers for Disease Control and Prevention — ADHD in the Classroom, 2026
• Centers for Disease Control and Prevention — Clinical Care of ADHD in Children, 2026
• Uzm. Dr. Rukiye Çolak Sivri — Resmî klinik ve özgeçmiş bilgileri